W tzw. mainstreamie przewija się narracja o opłacalności wynajmu w stosunku do kredytu. Jednym z jej elementów staje się teza – kredyt jest niedostępny. Próbując ją zweryfikować wszedłem na stronę wiodącego banku i uzupełniłem liczbami. Wynik? Zaskakujący.
Para z jednym dzieckiem, zarabiająca dwie pensje minimalne (2 x 3600 zł netto), posiada zdolność kredytową na … 260 tys. zł. Całkiem nieźle. Przy 100 tys. oszczędności spokojnie wystarczy na zakup:
- mieszkania 50m2 w mniejszym mieście (np. opisywanym przeze mnie Strzegomiu, gdzie da się znaleźć oferty za 250k),
- domu na prowincji (opisywane w moich wiejskich okolicach 300k za małą, PRL-owską parterową kostkę 90m2).
- małe 2 pokoje (do 35 m2) w mieście wojewódzkim poza Big Five (Warszawa, Kraków, Poznań, Trójmiasto, Wrocław).
- niewielkie 3-pokoje (45-50m2) w większości miast ok. 100 tys. mieszkańców.
Oczywiście, musimy skupić się na używanym „standardzie PRL-u”, a nie nówce od dewelopera. Niemniej jednak zakup mieszkania dla mojego syna (3-pokoje, parter, okolice Sky Towera) za 402k utwierdził mnie w przekonaniu, że da się zrobić wiele, jeśli starannie poszukamy, znajdziemy zmotywowanego sprzedawcę i agresywnie targujemy się.
W każdym z tych przypadków (ceny nabycia 250-320k, kredyt 190-260k) otrzymamy ratę 1130-1550 zł, a więc maksymalnie 21,5% dochodu rodziny. Kiedy dodamy koszty utrzymania lokalu/domu – 1000 zl dochodzimy do 35% na dach nad głową, a jeśli uwzględnimy 800+ (zdolność kredytową liczyłem dla rodziny 2+1) nawet 31.8%. Praktycznie mieścimy się w widełkach.
Teraz porównajmy z najmem. W przypadku „domu na wsi” praktycznie nie ma rynku, co uniemożliwia nam porównania. Natomiast im większe miasto, tym łatwiejsze analizy. W wielu miejscach 2 pokoje wynajmiemy za 1800 zł plus opłaty (mój syn płacił 2200 zł na wrocławskim Szczepinie w kamienicy). Do jakich wniosków dochodzimy? 2200 jest większe od 1550 zł. Skąd ta różnica? Ano z oczywistego faktu – musimy posiadać wkład własny i kasę na koszty transakcyjne. Założyłem 60k wkładu i 40k na start, w sumie 100k. Wielu z Was powie – nierealne. Ludzie nie mają 100k oszczędności. Faktycznie?
Przeprowadziłem research w środowisku znajomych, od rolników na 8ha, przez pracowników sezonowych w DE, pytałem ludzi w pociągu (pracownik fizyczny fabryki części samochodowych, nauczyciel, górnik). W żadnym z przypadków zgromadzenie 100k przez parę (50k na osobę) nie stanowiło istotnego problemu. Sposoby? Od dorabiania i oszczędzania nadwyżki przez 1-2 lata, przez dar ślubny, na wyjeździe zagranicznym, czy hojność rodziców/dziadków kończąc. Nie znaczy, że nie wymagało główkowania, albo spadało z nieba, ale stanowiło realną alternatywę wynajmu dla 25-latków. Mit niemożliwości zakupu obalony.
Dlaczego jednak stał się tak powszechny? Wielu ludzi (w tym młodych) uznaje zakup „starego domu” albo „starego mieszkania” za bezsens lub ujmę na honorze. Wybór deweloperskich 45 m2 na Nowym Dworze (znowu Wrocław) za 630k (14k/m2 – córka koleżanki, na raty), zamiast bliższych, a PRL-owskich podobnych powierzchni za 402k powoduje konieczność wydania 228k więcej . Te ponad 50% różnicy, dla znacznej większości, zwłaszcza w dużym mieście, to „mieć albo nie mieć”. Jak w moim przykładzie 100k na początek i 260k kredytu, da się zrobić nawet przy niskich zarobkach, ale 150k plus 450k kredytu, już nie (warunki miasta wojewódzkiego). Nie ma ani zdolności kredytowej, ani wkładu własnego. Warto sobie uświadomić – lepsze własne 40m2 w PRL-owskim bloku, niż wynajęte 30m2 w „apartamentowcu”. Pomijając wszystkie wady nowych osiedli (akurat koleżanka kupiła córce plombę w osiedlu z dekady Gierka), takich jak brak ogólnodostępnych miejsc parkingowych, szkół, bezpłatnych przedszkoli, a nawet komunikacji, sama cena czyni cuda. Jak napisałem wyżej stanowi różnicę pomiędzy „mieć albo nie mieć” czyli własnością a wiecznym wynajmem. I wielu wybierze najem. Dlaczego?
Być może zwróciliście uwagę na założenia wyliczeń: 2 osoby, pensja minimalna. Tymczasem w naszym społeczeństwie coraz większą grupę stanowią single. I przy jednej osobie, całe plany biorą w łeb. Zdolność kredytowa wyparuje, a i wynająć pokój łatwiej niż kupić. Stąd popularność mieszkań wynajmowanych na pokoje, jak za czasów studenckich.